Işğal olan torpaqlarımız
Dekabr 1991- ci il Xocavend (erazisi 1458 kvadrat km)
26 fevral 1992-ci il Xocalı (erazisi 936 kvadrat km)
8 may 1992-ci il Şuşa (erazisi 298 kvadrat km )
17 may 1992-ci il Laçın (erazisi 1875 kvadrat km)
3- 4 aprel 1993-cü il Kelbecer (erazisi 1936 kvadrat km)
23 iyul 1993-cü il Ağdam (erazisi 1154 kvadrat km)
18 avqust 1993-cü il Cebrayıl (erazisi 1050 kvadrat km)
23 avqust 1993-cü il Füzuli (erazisi 1112 kvadrat km)
31 avqust 1993-cü il Qubadlı (erazisi 826 kvadrat km)
30 oktyabr 1993-cü il Zengilan (erazisi 707 kvadrat km)

Xocali Soyqirimi
Azerbaycan xaliqinin XX esrde uzleshdiyi dehshetli facielerden biri de Xocali soyqrimidir. Xocali faciesi Xatin, Lidisa, Oradur soyqirimi kimi insanliq tarixine dushmush qanli olaydir.

1992-ci il fevralin 25-den 26-a kechen gece Ermenistan silahli quvveleri, Azerbaycanin Daghliq Qarabagh erazisindeki ermeni silahli desteleri, kechmish SSRI-nin Xankendinde yerleshen 366-ci motoatici alayinin shexsi heyetinin ve texnikasinin bilavasite ishtiraki ile Xankendi ile esgeran arasinda yerleshen Xocali sheherini zebt ederek, Azerbaycan xalqina qarshi soyqirim siyasetini heyata kechirmishdir.

Xocalinin ishghali zamani bir gecede dinc ehaliden 613 nefer, o cumleden 63 ushaq, 106 qadin, 70 qoca xususi amansizliqla, ishgencelerle oldurulmush, insanlarin bashlari kesilmish, gozleri chixarilmish, hamile qadinlarin qarinlari sungu ile deshik-deshik edilmishdir.

Hucumda hemchinin mayor Oqanyan Seyran Musheqovichin (Seyran Oqanyan hazirda Daghliq Qarabaghda ermenilerin qeyri-qanuni rejiminin "mudafie naziri"dir) komandanlighi altinda 366-ci alayin 2-ci batalyonu, Yevgeni Nabokixinin komandasi altinda 3-cu batalyonun, 1 sayli batalyonun qerargah reisi Chitchyan Valeriy Isayevich ve alayda xidmet eden 50-den artiq ermeni zabit ve praporshik ishtirak etmishdir. ("Xocalinin ishghalina dair istintaq materiallarindan")

Sheher ehalisinin bir hissesi zorakiliqdan qachib qurtarmaq isteyerken evvelceden duzeldilmish pusqularda qetle yetirilmishdir. Rusiyanin "Memorial" huquq-mudafie merkezinin melumatina esasen, dord gun erzinde Aghdama Xocalida qetle yetirilmish 200 azerbaycanlinin meyidi getirilmish, onlarla meyidin tehqire meruz qalmasi fakti ashkar edilmishdir. Aghdamda 181 meyid (130 kishi ve 51 qadin, o cumleden 13 ushaq) mehkeme-tibbi ekspertizasindan kechirilmishdir. Ekspertiza zamani mueyyen edilmishdir ki, 151 nefe Aghdamda 181 meyid (130 kishi ve 51 qadin, o cumleden 13 ushaq) mehkeme-tibbi ekspertizasindan kechirilmishdir. Ekspertiza zamani mueyyen edilmishdir ki, 151 neferin olumune gulle yaralari, 20 neferin olumune qelpe yaralari sebeb olmus, 10 nefer kut aletle vurularaq oldurulmusdur. Huquq-mudafiye merkezi diri adamin basinin derisinin soyulmasini faktini qeyde almisdir.

Qanlı tariximiz
XIX esrin evvellerinde Şimali Azerbaycan Rusiya terefinden zebt edildikden sonra (Türkmençay Sülh Müqavilesi) Azerbaycanın cenub torpaqları Iranın hakimiyyeti altına düşdü ve belelikle, Azerbaycan Şimali-Cenubi olmaqla ikiye bölündü.
Sovet hakimiyyeti dövründe ise Şimal ve Cenub terimi aradan götürülerek, Sovet Azerbaycanı ile evez edildi ve bununla da, bölünmüş xalq, bölünmüş Azerbaycan problemi bacariqla perdelendi. 1918-ci il 28 mayda Şerqde ve Azerbaycan xalqının tarixinde ilk Parlamentli Respublika, Azerbaycan Demokratik Respulikası yaradıldı.
ADR Türk ve Islam dünyasında ilk demokratik, hüquqi ve dünyevi dövlet nümunesi idi. Yeni demokratik respublika yaradılarken Azerbaycanın erazisi 114 min kvadrat km-i ehate edirdi.
Rusiyanın işğalından önce ise erazimiz 150 min kvadrat km-i ehate edirdi.
Azerbaycan Demokratik Respublikası gergin ve mürekkeb ichtimai-siyasi şeraitde cemi 23 ay fealiyyet göstere bildi.
Bolşeviklerin gelebesinden sonra yaradılan Sovetler Birliyi, Azerbaycanı mecburi suretde öz terkibine daxil etdi.
Sovet hakimiyyeti illerinde de torpaqlarımıza qarşı tecavüz sona yetmedi. Bele ki, erazimizin 26 min kvadrat km-i yeni yaradılan Ermenistan Sovet Respublikasının terkibine daxil edildi. Bu siyaset sonrakı illerde de davam etdirilmiş. 1947, 1953-cü illerde 600 mine yaxın Azerbaycan Türkü öz dede-baba torpaqları olan Qerbi Azerbaycandan mecburi köçürülmüşler. Sonralar Sovetler Ittifaqının süqutuna getirecek böhranlı 88-ci ilde başlayan münaqişede ise yerde qalan 250-mine yaxın Azerbaycanlı öz torpaqlarından (Qerbi Azerbaycandan) tamamile deportasiya olundu. Belelikle de, ermeniler öz ali meqsedleri-mono-etnik dövlet qurmaq yolunda ileriye doğru daha bir addım atmış oldular. 1991-ci ilde Sovet imperiyasının dağılması ile Azerbaycan yeniden öz musteqilliyini elan etdi. Bu zaman ise Ermenistanın Azerbaycana qarşı torpaq iddiaları davam etmekde idi. 1990, 1994-cü illerde süretlenen Qarabağ münaqişeleri neticesinde Ermenistsan Rusiya herbi birleşemelerinin kömeyi ile Azerbaycan Respublikasının terkib hissesi olan Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayetini işğal etdi.
4400 kvadrat km erazi tamamiyle işğal olundu ve orada yaşayan Azeribaycan Türkleri soyqırıma meruz qaldı. Eyni zamanda Dağlıq Qarabağ etrafı rayonlar da, işğal edilerek ehalini vehşicesine qetle yetirdiler.
Işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ ve onun etraf rayonlarının bütün tarixi, medeni abideleri mehv edildi ve ya qaret edildi. 100 minlerle insan ev-eşiklerinden didergin düşdü ve öz vetenlerinde qaçqınlıq taleyi yaşamalı oldu.
Bu işğallarla bağlı, BMT-nin Tehlükesizlik Şurası aprel-noyabr 1993-cü ilde özünün 822, 853, 874, 884 saylı qetnamelerini qebul etmiş, lakin bu güne kimi yerine yetirilmemişdir.
Ermeniler ve onların ayrı-ayrı lobbilerinin dünya miqyasında apardığı Anti-Türk fealiyyeti neticesinde ölkemiz torpaqlarının 20 faizini itirdi.